آموزش  ادب و علوم اجتماعی راهنمایی نکا

 

 

·        موضوع اقدام پژوهی

"آموزش مراحل تفکردرحل مشکلات به دانش آموزانم  با انجام پژوهش میدانی وتحلیل داستان حضرت ابراهیم (ع)دردرس حرفه وفن  "

 

 

·        چکیده

    سال هاست که دردوره ی راهنمایی درس آموزش حرفه وفن تدریس می کنم .متاسفانه فعالیت های  عملی-پژوهشی  این درس به ویژه بحث "آموزش مراحل تفکر درحل مشکلات  " به طورجدی مورد توجه قرار نگرفته ودانش آموزان درانجام تحقیقات میدانی به طور عملی آموزش ندیده اند.برای حل این مشکل تصمیم گرفتم وضعیت موجود را بررسی و سپس با اجرای عملی تحقیق (مطالعه ی تطبیقی وپژوهش میدانی ) فضای کلاس را به صورت عینی وکاربردی برای دانش آموزانم مهیا نمایم  وآموزش مراحل تفکر براساس داستان حضرت ابراهیم (ع) را بااجرای نمایشی  وانجام تحقیق میدانی  با موضوع"  بررسی عوامل بدحجابی در جامعه"،تحلیل وبررسی کنیم .درگیرکردن دانش آموزان با مشکلات  موجود جامعه  به  شیوه ی  عینی می تواند تجربه ی ارزشمندی برای آینده ی زندگیشان باشد . ودانش آموزان اکثر فعالیت های بعدی درس را  با الگو قراردادن این تحقیقات تحلیل وبررسی کنند. با بکارگیری این روش وفضاسازی جریان تدریس به صورت عینی وکاربردی، تاثیر  وتغییر رفتار به سزایی در دانش آموزانم ایجادنموده بود که ازجمله نتایج آن : دانش آموزان با رجوع به تفسیر المیزان طباطبایی  ضمن آشنایی با یک منبع معتبر قرآن پژوهی تفسیر داستان حضرت ابراهیم (ع)را به خوبی استخراج نموده بودند.  دانش آموزان مراحل آموزش تفکر را با انجام دوتحقیق (مطالعه ی تطبیقی وپژوهش میدانی ) درک  وبه صورت کاربردی وعینی آموزش دیده بودند ودرجمع آوری اطلاعات و درجریان تدریس شوروعلاقه ی خاصی نشان می دادند.

• کلید واژگان :دانش آموزان سوم راهنمایی-داستان حضرت ابراهیم- عوامل بد حجابی -مراحل تفکر

 

 

 

 

 

 

·        مقدمـه

   شرافت و برتري انسان در همان انديشه ورزي اوست. اگر انديشه ورزي را از انسان برگيريد چيزي جز پوست و استخوان و يا همان جانوري نخواهد بود. قرآن کریم همواره  انسان رابه دانایی, دانش اندوزی و خردورزی دعوت می کند.

    تفكر بزرگترين عبادت است .در حديثى از امام على بن موسى الرضا(عليهما السلام) مى خوانيم: لَيْسَ الْعِبادَةُ كَثْرَةَ الصَّلاةِ وَ الصَّوْمِ إِنَّمَا الْعِبادَةُ التَّفَكُّرُ فِى أَمْرِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ: «عبادت به زيادى نماز و روزه نيست، عبادت واقعى تفكر در كار خداوند متعال و اسرار جهان آفرينش است». در روايت ديگرى مى خوانيم: كَانَ أَكْثَرَ عِبَادَةِ أَبِي ذَرّ التَّفَكُّرُ: «بيشترين عبادت ابوذر تفكر و انديشه بود».يك ساعت تفكر از يك شب عبادت بهتر است.امير مؤمنان على(عليه السلام) مى فرمايد: إِنَّ التَّفَكُّرَ يَدْعُو إِلَى الْبِرِّ وَ الْعَمَلِ بِهِ: «تفكر دعوت به نيكى و عمل به آن مى كند» (طباطبایی ،1372، ج 18، ص 153).

    جان ديويي در كتاب چگونه فكر مي كنيم درباره ي مفهوم تفكر مي گويد : عملي است كه در آن موقعيت موجود ، موجب تاييد يا توليد واقعيت هاي ديگر مي شود ،يا روشي است كه در آن باورهاي آينده بر اساس باورهاي گذشته پايه گذاري مي گردد(شعباني، 1382،ص 44) . شريعتمداري در كتاب روانشناسي تربيتي خود تفكر را :جرياني كه در آن فرد كوشش مي كند مشكلي را كه با آن رو به رو شده مشخص سازد و با استفاده از  تجربيات  قبلي  خويش به  حل آن  اقدام  نمايد (1382،ص379) تعريف مي نمايد .که مبنا و هدف اصلی تحقیق ما راتشکیل می دهد ،به عبارتی ما معلمان چگونه خواهیم توانست " مراحل تفکردرحل مشکلات"را به دانش آموزان مان ،آموزش دهیم و اين تنها در سايه ي انتقال اطلاعات به ذهن شاگردان حاصل نمي شود بلكه در برنامه هاي مدارس بايد روش هايي گنجانده شود كه از طريق آن ها دانش آموزان قابليت هاي چگونه آموختن را از طريق نظم فكري بياموزند و در زندگي روزمره ي خود به كار برند و با توجه به نقش اساسي محيط هاي آموزشي و روش هاي حاكم بر آن ها ، بايد به صورتي سازماندهي شوند كه دانش آموزان را به جاي ذخيره سازي حقايق علمي با مسائلي كه در زندگي واقعي با آن ها مواجه مي شوند درگير سازند.

     در آموزش سنتي فعاليت اصلي كلاس بر عهده ي معلم است. ولي در آموزش براي متفكر بار آمدن دانش آموز معلم نقش راهنما و تسهيل گر را دارا بوده و دانش آموزان فعالند و به جاي تاكيد بر محتوا بيشتر بر روش تاكيد دارند و حجم اطلاعات دريافتي در درجه ي اول قرار ندارد و لزومي به حفظ كردن مطالب درس بدون درك و فهم آن ها نيست (سيف ، 1379 ). يادگيري از طريق شرطي سازي  (كه مد نظر رفتارگرايان است )يك يادگيري سطحي است و با يادگيري از طريق درك و فهم و بصيرت كه بر محور تفكر قرار دارد ، قابل تلفيق نيست. تفكر پايه ي ادراك و يادگيري را تشكيل مي دهد . فهم و ادراك اساسي هر چيز ، نتيجه ي تفكر درباره ي آن چيز است. حضرت علي (ع) مي فرمايند: لا يستعان  علي  الد هر  الا  با لعقل ( تنها از طريق عقل مي توان بر زمانه پيروز شد.)(شريعتمداري،1380، ص18).

 

·        بیان مسئله وتوصیف وضع موجود

     اينجانب خدیجه نوروزی، دبیر آموزش حرفه وفن دارای  مدرک کارشناسی با سابقه ی تدریس 10 سال در مدرسه راهنمایی دخترانه سوده نکا  که دارای 9 کلاس و252 دانش آموز می باشد، مشغول به تدریس بوده و هر پایه شامل سه کلاس می باشد ،کلاس مورد مطالعه ما کلاس سوم  الف می باشد که 28 نفرند.  ازجمله دروس دوره ی راهنمایی درس آموزش وحرفه وفن می باشد که با تنگناها  و محدودیت ها و چراهای متعددی مواجه می باشد که برخی ازآنها عبارتند از: یکنواختی شدن تدریس -توجه  بیش از حد دبیران به نکات مهم کتاب - توجه  کم به فنون روش تحقیق وفکرکردن ومسئله حل کنید وبحث وگفت وگو کنید محتوای کتاب  از سوی  دبیران- وادارکردن  دانش آموزان  به حفظ سوالات  و مفاهیم  طرح شده ی  دبیر-بی توجهی به فعالیت های  عملی درس حرفه وفن –نبود کارگاه  آموزشی مناسب  درمدارس-حجم زیاد کتاب آموزش وحرفه وفن-  درک کم دانش آموزان از اهمیت درس آموزش و حرفه وفن درزندگیشان، و سوالاتی  از قبیل: چراشیوه های ارزشیابی درس آموزش وحرفه وفن درسطح حیطه ی دانش وبراساس یادگیری طوطی وار دانش آموز انجام می گیرد ؟چرا دانش آموزان درساخت فرضیه وآزمایش آن وجمع آوری اطلاعات بسیار ضعیف عمل می کنند ؟ چرا دانش آموزان دربیان وتشخیص مشکلاتشان به روش علمی ناتوانند ؟ با توجه به تنگناها وسوالات مطرح شده فوق  تصمیم گرفتم در تدریس درس آموزش وحرفه وفن ، مبحث واحد یک آموزش وحرفه وفن سال سوم راهنمایی، آموزش " مراحل تفکردرحل مشکلات"  را ازطریق  انجام تحقیقاتی (تحلیل داستان حضرت ابراهیم(ع)بر مبنای الگوی مراحل تفکردرحل مشکلات وتحقیق بررسی گسترش بد حجابی در جامعه ما) به دانش آموزانم آموزش دهم.       

     ازآنجا که درک وفهم درس واحد یک آموزش وحرفه وفن سال سوم تاحدی برای دانش آموزان مشکل می باشد لذا اجرای یک تحقیق میدانی و انجام مطالعه ی تطبیقی  با مشارکت آنان امری ضروری است. درگیر نمودن دانش آموزان با مشکلات وچگونگی مراحل تفکر وتحقیق به شیوه ی عملی وعینی می تواند یادگیری را پایدار و اثربخش نمود.

        نهایت آن که درهفته ی اول مهر 1388 دراولین جلسه پس از سلام واحوال پرسی ازدانش آموزان خواستم مهم ترین مشکلات مدرسه و جامعه ی ما را با مشورت ونظرخواهی هم بیان کنند  وسپس با ارائه ی راه حلی تحویل دهند. در جلسه بعدی مشکلات مطرح شده ی  دانش آموزان را با هم بررسی نمودیم ودانش آموزان پی به این نکته بردند که آشنایی چندانی با " مراحل تفکردرحل مشکلات"  را ندارند. اکثر اطلاعات دانش آموزان درسطح دانش بوده واین امر حاکی از شیوه ی  تدریسی بوده که ما دبیران سال ها درمغزشان فرو نمودیم  و قدرت تفکر  و خلاقت  را ازآنان گرفتیم واین جریان کتاب ومعلم محوری هنوز  به مانند سلسله های پادشاهی درمدارس ما حاکمیت دارد ،با توجه به این که امروزه آموزش  و تدریس وانتقال اطلاعات  بسیار تغییر کرده  والگوهای نوینی  درزمینه ی  تدریس  ارائه شده واکثر  ما در اجرای شیوه های نوین تدریس وپژوهش آموزی انگیزه و فعالیت چندانی نداریم.

    پس ازبررسی مشکلات مطرح شده ی  دانش آموزان  با آنان  مشورت نموده وبا تبادل ونظری که بچه ها با هم داشتند پیرامون موضوعات زیر با توجه به امکانات شان وتقسیم کارگروهی  اطلاعاتی جمع آوری نمایندکه عبارتند از:1-درباره ی اهمیت حجاب درروایات دینی وملی (با رجوع به تفسیر قرآن وسنت).2- مراجعه به سایت های اینترنتی و تحقیق پیرامون بدحجابی در جامعه ما .3- مصاحبه ازدبیران وکارکنان مدرسه پیرامون بد حجابی4- نگارش مراحل روش تحقیق و مراحل تفکردرحل مشکلات درروزنامه ی دیواری. 6-تفسیرداستان حضرت ابراهیم .  پس از ارائه ی فعالیت ها ،مبانی نظری" مراحل تفکردرحل مشکلات" را برایشان بیان نموده بودم.

·        جمع آوري اطلاعات(1) (شواهد)

     برای بررسی بهتر مسئله لازم دانستم با بکارگیری از دو روش گردآوری اطلاعات (پرسشنامه و تحلیل اسناد ی) پیرامون موضوع، مطالبی گردآوری  نمایم.ابتدا پرسشنامه ای (13 سوال بسته)  تهیه وآن را دراختیار دبیران حرفه وفن  به تعداد  20 نفر قرار دادم تا وضعیت موجود را شناسایی کنم.

جدول شماره یک تحقیق فراوانی به درصد

پس از تهیه ی پرسشنامه برای همکارن ،از دانش آموزانم خواستم ده نمونه از مشکلات موجود در جامعه را با مشورت از معلمان واولیایشان مطرح و تحلیل نمایند.

·        تجزیه وتحلیل اطلاعات

      پس از مطالعه اسناد ومدارک وبحث هایی که انجام گرفت ،اطلاعات حاصل ازاین فرایند مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت.مشکلات ومحدودیت های "مراحل تفکردرحل مشکلات "مشخص وراه های متعدد ومناسب روش درست تدریس درس واحد یک یادداشت شد که محور اصلی آن تفسیر وتحلیل "گسترش بد حجابی درجامعه"و" تحلیل داستان حضرت ابراهیم (ع) " می باشد قرار گرفت.خلاصه ی یافته های حاصل ازاین تجزیه وتحلیل به شرح  زیر مدون واسناد و اطلاعات تفصیلی در پوشه ی درس حرفه و فن بایگانی شد.

·        خلاصه یافته های اولیه

جمع بندی بررسی و تحلیل دانش آموزان  به شرح زیر می باشد:

1       -تقریبا اکثر دانش آموزان مسئله ی رواج بد حجابی درجامعه ی ما را مطرح نموده بودند.

2       -مسائلی چون بیکاری-طلاق-بی توجهی به زنان دراداره ی جامعه –محدودیت خانم ها در ورزش کردن را هم به عنوان دیگر مشکلات بیان کردند.

3       -دانش آموزان درارائه راه حل، چندان توانایی نداشتند.

4       -دانش آموزان نمی دانستند برای حل مشکل نیاز به ساخت فرضیه می باشد.

5       -آنان اطلاعاتی  اندکی درزمینه ی گرد آوری منابع واطلاعات داشتند.

6       -تحلیل محتوای متون درس آموزش وحرفه وفن واحد یک از سوی دانش آموزان چندان مطلوب نبود.

طبق داده های جدول شماره ی یک ،معلمان حرفه وفن موارد زیر را به عنوان مهم ترین موانع شناخت دانش آموزان در "مراحل تفکردرحل مشکلات " مطرح نمودند:

1.       آشنایی کم دانش آموزان با ساخت فرضیات علمی

2.       آشنایی کم دبیران با اجرای تحقیقات میدانی

3.       عدم آشنایی دانش آموزان با روش های تحقیق

4.       ارتباط کم مدارس با دانشگاه ها در زمینه ی آموزش روش تحقیق 

5.       تدریس تئوری دبیران حرفه فن درآموزش "مراحل تفکردرحل مشکلات

·        شرح  واژه هاي كليدي تحقیق

دانش آموزان سوم راهنمایی

    منظور دانش آموزان سال سوم الف مدرسه راهنمایی سوده نکا می باشد که با همکاری وفعالیت آنان توانستم"مراحل تفکردرحل مشکلات" را ازطریق  اجرای تحقیق میدانی  وتحلیل داستان حضرت ابراهیم (ع)   برای آنان تبیین نمایم.

 

 

حجاب

    استعمال كلمه حجاب در مورد پوشش زن اصطلاح نسبتاً جديدى است. در قديم و مخصوصاً در اصطلاح فقها كلمه ستر كه به معنى پوشش است به كار مى رفته است.  معناى اصطلاحى جديد اين واژه، عبارت است از پوششى كه زن در برابر نامحرمان بايد استفاده كند و از خود نمايى بپرهيزد. (مطهری ،1385) .

مراحل تفکردرحل مشکلات

    مراحل تفکردرحل مشکلات یا یک تحقیق میدانی پنج مرحله دارد :1-احساس وجود مشکل 2-جمع آوری اطلاعات واسناد پیرامون موضوع 3-فرضیه سازی 4- ارزیابی فرضیه ها 5- اطمینان به صحت فرضیه.

مراحل تفکردرحل مشکلات در واقع همان ساختار گزارش تفصیلی تحقیقات علمی –میدانی  می باشد که شامل بخش های زیر است:

الف) صفحه عنوان کار عملی ب) صفحه پیش گفتار و تقدیر و تشکر پ) صفحه فهرست مطالب ت) صفحه شکل ها و جداول ج) فصل اول (طرح تحقیق) چ) فصل دوم (پیشینه تحقیقات) ح) فصل سوم (روش تحقیق یا متدولوژی) د) فصل چهارم (تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق) ذ) فصل پنجم (بیان نتایج و پیشنهادات تحقیق) ر) صفحه منابع و ماخذ ز) صفحه ضمایم و پیوست ها....

داستان حضرت ابراهیم

   در سوره ی انعام قرآن مجید آیات 74-79 نمونه ای از مراحل سیر تفکر را نشان می دهد که در این تحقیق بررسی وتحلیل شد. اینک آیات 74تا 79 سوره ی انعام که نمونه ی بسیار جالب آموزش روش تحقیق وتفکر  برای دانش آموزان ومعلمان می تواند باشد:

 و  َإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلاَلٍ مُّبِينٍ (74) وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ (75) فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَـذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لا أُحِبُّ الآفِلِينَ (76) فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَـذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي رَبِّي لأكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ (77) فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَـذَا رَبِّي هَـذَآ أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ (78) إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (79).

وبه یادآر وقتی را که ابراهیم به پدرش (=عمو ومربی اش که عرب آن را پدر می نامد)،آزر گفت :"آیا بت ها را به خدائی اختیار کرده ای ؟من وتو مردمت را درگمراهی می بینیم."(74) آنها] را به ابراهيم نشان داديم‏؛ [تا به آن استدلال كند،] و اهل يقين گردد. «75» هنگامى كه [تاريكى‏] شب او را پوشانيد، ستاره‏اى مشاهده كرد، گفت‏: (اين خداى من است‏؟) امّا هنگامى كه غروب كرد، گفت‏: (غروب‏كنندگان را دوست ندارم !) «76» و هنگامى كه ماه را ديد كه [سينه افق را] مى‏شكافد، گفت‏: (اين خداى من است‏؟) امّا هنگامى كه [آن هم‏] غروب كرد، گفت‏: (اگر پروردگارم مرا راهنمايى نكند، مسلّماً از گروه گمراهان خواهم بود.) «77» و هنگامى كه خورشيد را ديد كه [سينه افق را] مى‏شكافت‏، گفت‏: (اين خداى من است‏؟ اين [كه از همه‏] بزرگتر است‏!) امّا هنگامى كه غروب كرد، گفت‏: (اى قوم من از شريكهايى كه شما [براى خدا] مى‏سازيد، بيزارم‏! «78» من روى خود را به سوى كسى كردم كه آسمانها و زمين را آفريده‏؛ من در ايمان خود خالصم‏؛ و از مشركان نيستم‏! «79(ترجمه ی مکارم شیرازی).

 

 

 

·        معیارهای ارزشیابی

در ارزشیابی از تدریس مورد نظر درس حرفه وفن مورد مطالعه معیار ارزشیابی به این شرح است:

1-روشن بودن موضوع اصلی درس

2-استفاده از اسناد معتبردرزمینه ی  مراحل تفکردرحل مشکلات.

3-تحلیل وتفسیر متن کتاب.

4-شناخت واهمیت تحقیق وتفکر در زندگی.

5-درک وتحلیل داستان زندگی حضرت ابراهیم (ع).

6-پرورش روحیه ی تحقیق وکارهای علمی دانش آموزان.

7-ارائه ابتکار (ارائه مقاله –تهیه روزنامه دیواری به طور گروهی).

8-خلاصه نویسی از درس وبیان واژگان کلیدی درس.

9-بیان مشکلات جامعه وارائه ی راهکاربراساس مراحل تفکر.

10-انجام فعالیت های گروهی-فردی .

11-رجوع به قرآن کریم واستخراج آیاتی از سوره ی انعام پیرامون مراحل تفکردرحل مشکلات.

 

·        را ه های پیشنهادی برای  آشنایی دانش آموزان با مراحل تفکردرحل مشکلات

       با مطالعه اطلاعات جمع آوری شده تجزیه وتحلیل آن ها ،با انواع روش های تدریس وشیوه های حل مشکلات درمتون درسی روبه روایم .دریافتم که درتدریس درس واحد یک مراحل تفکردرحل مشکلات دانش آموزان باارائه ی یک روش تدریس وفعالیت امکان پذیرنیست .ایجادتنوع درتدریس و به فعالیت واداشتن دانش آموزان دربطن جامعه ودرگیر شدن عینی با مشکلات موجود واجرای عملی سیر مراحل تفکردرحل مشکلات  با توجه به گسترش شیوه های نوین تدریس  وگستردگی مطالب آن امری ضروری است.تصمیم گرفتیم ابتدا داستان حضرت ابراهیم را در ارتباط با مراحل تفکردرحل مشکلات بررسی وتحلیل کنیم تا دانش آموزان دراجرای تحقیق میدانی درنظر گرفته شده تجربه ای کسب کرده باشند.سپس موضوع تحقیق را (گسترش عوامل بد حجابی درجامعه ما)را برروی تخته ی سیاه کلاس نوشتم  وهمچنین پرسشنامه ای به آنان دادم وهر گروهی موظف بوده پرسشنامه را با نظارت مدیر مدرسه وهماهنگ با اداره آموزش وپرورش نکا بین دبیران علوم اجتماعی ودینی و پرورشی  توزیع وجمع آوری نمایند سپس از آنان خواستم تا طبق داستان حضرت ابراهیم ومبانی نظری مراحل تفکردرحل مشکلات ،تحقیقشان را انجام دهند.

·        چگونگی اجرای راه جدید

 پس از جمع آوری مطالب وفعالیت های دانش آموزان ، برای درک بهتر شان ازآموزش  مراحل تفکردو روش آموزش  مراحل تفکر را به صور عملی انجام دادیم تحقیق اولی "تحلیل داستان حضرت ابراهیم (ع) " و دومی "بررسی گسترش پدیده ی بد حجابی در جامعه ما" دانش آموزان آموزش مراحل تفکردرحل مشکلات را بر اساس داستان  حضرت ابراهیم (ع) ازطریق نمایش اجرا  کردند. خلاصه ی دو روش آموزش مراحل تفکردرحل مشکلات بدین شرح می باشد:

مراحل تفکردرحل مشکلات 1(براساس داستان حضرت ابراهیم )

1-احساس وجود مشکل

     مشکل این بود که  مردم عصرحضرت ابراهیم (ع)درشناخت خداوند تردید داشتند وخدایان متعددی را پرستش می نمودند.تا جایی که عمویش بت تراش بوده .حضرت ابراهیم با وجود این مشکل درجامعه اش شیوه ای را درپیش گرفت تا از طریق برهان واستدلال بتواند توحید را برای همگان اثبات نماید.

 2-جمع آوری اطلاعات واسناد پیرامون موضوع

     حضرت ابراهیم در این مرحله به تحقیق وشناخت مردم زمان خود پرداخت. ابراهیم با عقاید خویش وطن و قومش را ترک کرد تا مردمی را بیابد که به حرف او گوش دهند. ابراهیم با همین آرزوها وارد شهر حران گردید و به زودی گمراهی مردم را دریافت و انحرافشان را شناخت؛ زیرا ابراهیم دید که مردم این سرزمین خدا را کنار گذاشته و به عبادت ستارگان پرداخته اند. ابراهیم تصمیم گرفت آنان را به اشتباهشان آگاه سازد.ابراهیم برای این که در هدف خود به نتیجه برسد از راه عقل و طریق برهان وارد شد تا زمانی که حق آشکار می گردد، آن را تعقیب کنند و به دعوت ابراهیم گوش فرا دهند شب ابراهیم را فرا گرفت و تاریکی او را پوشانید. ابراهیم ستاره ای را که پرستش می کردند، مشاهده کرد و در همین موقع در میان عده ای از ستاره پرستان به شب زنده داری پرداخت. در کار ابراهیم دقت کن که  با عقاید آنان  هم صدا  می شود. اعلان  مخالفت نمی کند. افکارشان را  ضایع  نمی کند. خدایانشان را تحقیر نمی کند و با این روش،  توجه آنان را جلب می کند و  به برهان  او  گوش  می دهند.

3-فرضیه سازی  :  فرضیه ی آن حضرت این بوده که تنها خدایی که سزاوار پرستش وعبادت است خداوند بزرگ جهانیان است نه پدیده های طبیعی.( آنها] را به ابراهيم نشان داديم‏؛ [تا به آن استدلال كند،] و اهل يقين گردد).                                                                                                                   

4- ارزیابی فرضیه ها  :  زمانی که ابراهیم مشاهده کرد که ماه طلوع کرد و نور آن از ستاره بیش تر و حجم آن از ستاره بزرگ تر و نفعش زیادتر است، گفت: این ماه پروردگار من است! مقصود ابراهیم این بود که با آنان هماهنگ گردد و قلوب آنان را متوجه خود سازد.زمانی که ماه نیز غروب کرد و از چشمان پنهان گردید و نور آن پوشیده شد، ابراهیم گفت:" اگر پروردگار من، مرا هدایت نکند، من از قوم گمراهان خواهم بود." ابراهیم که این سخن را گفت، خواست به آنان بفهماند که خداوند یکتا سرچشمه ی هدایت است و موقع شک و سرگردانی، بخشنده ی توفیق می باشد آن زمانی که ابراهیم دید آنان از بدگویی نسبت به خدایانشان چشم پوشی می کنند، به روش روشن تری به کنایه زدن به خدایانشان پرداخت و برای آن ها روشن ساخت که روحش متزلزل و فکرش ناراحت است و هنوز راه حق را نیافته است. ابراهیم به آن ها فهماند که در راه به دست آوردن حق ساکت نیست و از خدا می خواهد که از این گمراهی طولانی نجاتش دهد .              

5- اطمینان به صحت فرضیه  : با توجه به ترجمه ی آیه ی زیر صحت فرضیه ی حضرت ابراهیم (ع)اثبات شده بود وبه مقام نبوت رسید."من روى خود را به سوى كسى كردم كه آسمانها و زمين را آفريده‏؛ من در ايمان خود خالصم‏؛ و از مشركان نيستم‏!"

مراحل تفکر درحل مشکلات 2 (انجام تحقیق میدانی )

1-طرح مشکل  (بررسی پدیده بد حجابی در جامعه):  پس از بررسی ده مشکل بسیار مهم جامعه ی ما سرانجام با هم به این نتیجه رسیدیم که تحقیق تحت عنوان " بررسی پدیده بد حجابی در جامعه ما ازدید گاه دبیران راهنمایی نکا" را با اجرای پژوهش میدانی مورد بررسی وتحلیل قرار دهیم.

2-جمع آوری اطلاعات ومدارک پیرامون مشکل(مروی بر ادبیات وپیشینه ی تحقیق) : در این مرحله ازدانش آموزان خواستم ابتدا عوامل مهم بدحجابی را ازنگاه دبیران مدرسه واولیای شان یادداشت وسپس با مراجعه به کتب ومقالات وسایت های اینترنتی اطلاعاتی درارتباط با موضوع تهیه کنند .

3-فرضیه سازی

1-بین عوامل فردی-اعتقادی و گسترش بد حجابی در جامعه ما، ارتباط وجود دارد.

2- بین عوامل ارتباطی-اجتماعی و گسترش بد حجابی در جامعه ما ، ارتباط وجود دارد.

4-ارزیابی فرضیه ها :  پس از با بررسی اطلاعات جمع آوری شده ی دانش آموزان وبا کمک محققان علوم اجتماعی نکا پرسشنامه ای را تهیه نموده و دربین 200دبیر راهنمایی نکا توزیع وپس ازپاسخ گویی  به سوالات پرسشنامه ، یافته ها بررسی وفرضیه های تحقیق  را با یافته های پیشینه ی تحقیق مورد تحلیل قرار داده بودیم .

5-اطمینان به صحت فرضیه :    بررسي داده ها در خصوص فرضیات این تحقیق نشان داد که  :  تقریبا 80  درصد از نمونه ها زیاد وخیلی زیاد با  اين نظرموافق  بودند كه  عوامل فردی واجتماعی  درگسترش بد حجابی در جامعه ما تاثر گذار بوده اند. با توجه  نتایج به دست آمده مي توانيم  قضاوت  كنيم كه تفاوت هاي  مشاهده شده  در  فراواني ها  ناشي از شانس  و تصادف نبوده بلكه واقعي است وصحت  ودرستی فرضیه ما تایید شد. (1)

·        جمع آوري اطلاعات(2) (شواهد)

    گرچه ازرفتار های دانش آموزان پیدا بود که درفهم درس و مراحل تفکردرحل مشکلات تغییراتی به وجود آمده است ، برای این که مشخص شود این شیوه ی تدریس که فراتر ازکتاب وکاربردی وبه همراه تحلیل وتفسیریافته های تحقیق بوده تاثیرگذاربوده یا نه  تصمیم گرفتیم درباره ی آنچه انجام داده ایم اطلاعات عینی جمع آوری کنیم .در جلسه ای با مدیر ومعاون مدرسه راه هایی را برای مطلع شدن ازنتایج کارپیش بینی کردیم.ازآن جمله بود:1-مقایسه میزان آشنایی دانش آموزان با مراحل تفکردرحل مشکلات قبل از تدریس وپس از تدریس2-بیان ده مشکل آموزشی وپرورشی وفیزیکی مدرسه از سوی دانش آموزان.3-نظر خواهی از دانش آموزان درباره ی نحوه ی تدریس درس جدید وارائه مطالب خارج از متن کتاب.

·        تجدید نظر در روش های انجام گرفته واعتبار بخشی آن

     پس از این که اطلاعات لازم درباره ی چگونگی اجرا ونتایج جمع آوری شد. با توجه به نظرهاو انتقادهای اظهارشده، دریک  جلسه با  دبیران مدرسه  ومدیر  ومعاون نواقص طرح برطرف شد.شواهد نشان داد که هرسه روش تاثیر گذار بوده و هرچه دبیران درجریان تدریس از طریق تحقیقات میدانی  و فراتر ازمتن کتاب به تحلیل وتفسیر پدیده ها ومشکلات جامعه  بپردازند  فهم  ودرک تحقیق برای دانش آموزان مشخص تر می شود ودر می یابند که چگونه تحقیق  وبررسی کنند. با مقایسه میزان آشنایی دانش آموزان با مراحل تفکردرحل مشکلات قبل از تدریس وپس از تدریس به این نتیجه رسیدیم که دانش آموزان با تحلیل داستان حضرت ابراهیم واجرای تحقیق میدانی فنون پژوهش و مراحل تفکردرحل مشکلات را به خوبی فهمیده بودند.دانش آموزان نیز درنظر خواهیشان ازجمله نقدی که داشتند این بود که به ما فرصت بیشتری را درانجام تحقیقات میدانی داده شود  .

جدول شماره2  :مقایسه میزان آشنایی دانش آموزان با مراحل تفکردرحل مشکلات قبل از تدریس وپس از تدریس

با توجه به جدول فوق وموارد مطرح شده ، می توان گفت با فرایندی که این کار پیش گرفت روش های به کارگرفته شده وفرایندآن دارای اعتبار پذیرفتنی بود.

·        نتایج

   ازآن چه گذشت می توان به نتایج زیر اشاره کرد:

·        دانش آموزان با مطالعه ی  داستان حضرت ابراهیم به فنون تحقیق وتفکر آگاهی یافتند.

·         دانش آموزان با رجوع به تفسیر المیزان طباطبایی  ضمن آشنایی با یک منبع معتبر قرآن پژوهی تفسیر داستان حضرت ابراهیم را به خوبی استخراج نموده بودند.

·        ايجاد نگرش و آگاهي نسبت به نقش و تاثير مثبت بكارگيري تحقیق وتفکر درزندگی.

·        تبیین نقش مدیران مدارس در فعال نمودن معلمان به انجام کارهای جدید در امر تدریس .

·        همکاری  شورای آموزشی مدرسه با دبیران برای تهیه ابزار، وسایل جدیدکارگاهی ورایانه ای، فیلمهای آموزشی مناسب و...

·        معرفی قرآن کریم به عنوان منبع مهم دردرس آموزش وحرفه وفن.

·        استخراج آیات قرآنی به همراه صوت وتصاویر مرتبط با درس در نرم افزار

·        بهره گیری از روش های جدید تدریس در برنامه نرم افزاری ارائه شده

·        تکراری نبودن کلاس درس آموزش وحرفه وفن.

·        مشارکت دانش آموزان درفعالیتها وکارهای گروهی.

·        آشنایی دانش آموزان با انواع تحقیقات میدانی.

·        تقویت رشد زمینه های اجتماعی دانش آموزان.

·        دانش آموزان آموختند که چرا باید درحل مشکلات تفکرنمود.

·        نتیجه گیری

      اجرای شیوه های قدیمی تدریس دردروس کاربردی ندارد بلکه این شیوه ها در رشد وتقویت زمینه های اجتماعی شان  و توانمندی حرفه ای دانش آموزان آسیب هایی را وارد کرده است .اگر چگونگی آموزش روش تحقیق ومراحل تفکر را جدی بگیریم و درتدریس مان از الگوهای نوین وجذاب آموزشی استفاده نمائیم تحولی چشم گیری در مدارس وکلاس های درس به وجود می آید .معلمان حرفه وفن باید  امکانات و مهارت های لازم تدریس را براساس یافته های نوین کسب نمایند ومتکی به مهارت های پیشین شان نباشند چرا که آموزش وحرفه وفن  درسی به روز ومتنوع وکاربردی می باشد ودرزندگی واقعی دانش آموزان محتوای دروس عینی و قابل  مشاهده است .بنابر این آموزش مراحل تفکر وروش تحقیق واجرای عملی آن امروزه در این درس بسیار  ضروری می باشد .ازآنجا که بیشتر فعالیت های کتاب وبخش های مربوط به فکر کنید وبحث نمائید وتحقیق کنید درارتباط با مراحل تفکر وروش تحقیق است لذا توجه بدان ها فهم دانش آموزان دردرس حرفه وفن ونیز سایر دروس را تحکیم می بخشد .دراجرای آموزش مراحل تفکر معلمان باید به دانش آموزان نکاتی را بیان نمایند که عبارتنداز:1-چگونگی شناخت مشکلات جامعه ومدارس2-استفاده ازمنابع وشیوه های گردآوری اطلاعات 3-چگونگی اندیشیدن وفرضیه سازی 4-آزمون فرضیه ها 5- تحلیل وتفسیر یافته های تحقیق وارائه ی پیشنهاد وراهکار .

·        پيشنهادات 

1. هر جلسه را با طرح يك مساله شروع كنيد : درابتداي شروع هر درس تدريس را با يك سوال يا مساله ي جذاب شروع كنيم كه باعث جلب توجه دانش آموزان به درس مورد نظر گردد.

2.   علاوه بر روش هاي حل مساله ،بحث و گفتگو و حتي تبادل پر شور عقايد ، سكوت هم مي تواند به رشد تفكر انتقادي كمك كند.

3.  فضاي كلاس را طوري مرتب شود كه باعث كنش متقابل شود : شرايط فيزيكي كلاس درس در ايجاد محيطي مناسب براي تفكر انتقادي بسيار حائز اهميت است . فضاي كلاس درس بايد طوري طراحي شود كه تبادل انديشه را تسهيل كند . قرار دادن صندلي ها و ميزها در صف مستقيم و پشت سر هم ، تبادل انديشه و تفكر جمعي دانش آموزان را غير ممكن مي سازد . معلم ها با استفاده از تخيل و اندكي تلاش مي توانند وضعيت فيزيكي كلاس درس را اصلاح و فضايي ايجاد كنند كه باعث تبادل افكار دانش آموزان شود. در اين گونه سازماندهي كلاس هدف اصلي اين است كه دانش آموزان يكديگر را ببينند و با يكديگر به مباحثه و فعاليت بپردازند.

4. در صورت امكان به وقت كلاس بيفزاييد:  تفكر زماني پرورش مي يابد كه دانش آموزان فرصت كافي براي تعمق و تفكر داشته باشند . كلاس درس با زمان محدود براي پرورش تفكر مفيد و موثر نخواهد بود و كلاس هاي طولاني براي آموزش فنون تفكر انتقادي بسيار بهتر و موثرتر از كلاس هاي كوتاه مدت است : از اين رو ، معلمان بايد در صورت كمبود وقت تلاش كنند بر وقت كلاس بيفزايند تا دانش آموزان فرصت بررسي ، تبادل انديشه و تجزيه و تحليل اطلاعات را بيابند .

5. محيطي پذيرا ايجاد كنيد:  تلاش براي تشويق دانش آموزان به بحث و تبادل انديشه به محيطي پذيرا نياز دارد ؛ يعني جايي كه هم دانش آموزان در آن احساس امنيت كنند و هم معلمان بتوانند به يكديگر اعتماد و اطمينان نمايند.معلمان بايد با دقت و احترام به اظهار نظرهاي دانش آموزان گوش دهند . آنان مي توانند به طور مستند و معقول اظهارات نادرست دانش آموزان را رد كنند ، اما هرگز نبايد خود دانش آموزان را طرد نمايند يا مورد سرزنش قرار دهند.

6.اگر فرد درباره ي چيزي كه مي خواهد بيانديشد ادراك يا دانشي نداشته باشد قادر به تفكر و تجزيه و تحليل آن موضوع نخواهد بود و به همين دليل درباره ي هر  موضوعي كه مي خواهيم در كلاس از اين روش  استفاده كنيم بايد دانش آموزان راجع به آن اطلاعاتي داشته باشند و در غيراين صورت لازم است اين اطلاعات يا منابع و راه هاي  كسب آنها را  به شاگردان بگوييم و با آن ها آشنا كنيم.

7. بايد دانش آموزان كم كم به اين روحيه و ديد برسند كه بايد با ترديد منطقي به مسائل نگاه كنند و درباره ي هر موضو عي بدون تعصب و گرايش خاصي عمل كنند .

8.سازماندهي و طراحي فضاي كلاس :فضاي آموزشي در پرورش مهارت هاي تفكر انتقادي نقش بسيار ارزنده اي دارد . سازماندهي و آرايش كلاس درس به منظور ايجاد فضايي براي تعامل بسيار دشوار اما مفيد و موثر است .

·        منابـع

1. قرآن کریم
2. سيف ، علي اكبر(1379) ؛ روانشناسي پرورشي (روانشناسي يادگيري و آموزش)؛تهران   :آگاه.
3. شريعتمداري ، علي (1382) ؛ روانشناسي تربيتي ؛تهران :اميركبير .
4. شريعتمداري ،علي (1380)؛ نقد و خلاقيت در تفكر ؛ تهران : مركز نشر پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي .
5. شعباني  ، حسن (1382) ؛ روش تدريس پيشرفته (آموزش مهارت ها و راهبرهاي تفكر)؛ تهران : سمت
6. قاسمی پویا،اقبال.(1385)،راهنمای عملی پژوهش در عمل،پژوهشکده تعلیم وتربیت،تهران.
7. طباطبایی ،علامه ،(1372)،تفسیر المیزان ،سوره ی انعام ،تهران ،نشر امیرکبیر.