نام شاهان ماد وزمان حكومت

شرح وتحليل

1-ديااكو(708-655ق.م)

لشكركشي قوم آشور به ماد-افزايش جمعيت مادها وساير قبايل ايراني-فكر اتحاد ميان ايراني ها واقوام ماننايي با درايت ديااكو(مردي سياس،عادل،منضبط،باتدبير)-تاسيس حكومت ماد به سال 708ق.م-خودمختاري قبايل توسط ريش سفيدان وسران قبايل-حكمومت 53ساله ديااكو ومشروعيت حكومت وي توسط اقوام ايراني درانتخاب جانشين خود

2-فره ورتيش(655-633)

ادامه سياست پدر-سياست اتحاد با پارسها وديگر قبايل جهت مقابله با آشوريها-تقويت قواي نظامي كشور-عدم تجهيز كافي سپاه فره ورتيش وشكست او از آشوريها ونهايت كشته شدن او

3-هوخشتره(633-584)

استفاده از تجربه گذشتگان-مطالعه نقاط ضعف و قوت آشوريها-اتحاد با اقوام ايراني(مادها،بوسيها،استروخانها،اريه زنتي،بودي هاومغها)-ساخت دژهاي بزرگ ومحكم –تشكيل سپاه منظم دائمي پياده وسواره نظام ومدرن با سلاح مجهز وپايه ريزي تقسيمات لشكري در آسيا براي اولين بار-پايه ريزي حكومت ايرانيان در طول تاريخ –توجه به فنون تيراندازي وقدرت اسبان مادي(نيسايه)-توجه به اختلاف دروني دولت آشور-حمله به نينوا به سال 628ق.م توام با تهاجم سكاييان به سرزمين ماد وعقب نشيني از نينوا-غارت 28ساله سكاها در ايران –سياست هوخشتره در قتل وعام بزرگان سكاها به رهبري ماديس-سياست احترام به ملل ديگرواتحاد با بابل براي حمله نهايي-تهاجم به نينوا به سال 612ق.م وسقوط  ومحودولت آشور براي هميشه-جنگ با آليات پادشاه ليدي وماجراي كسوف-تصرف گرگان وپارت وبلخ وتركمنستان.

4-آستياگ(584-550)

فاقد توانمنديهاي پدرش-عصرصلح وآرامش-افزايش ماليات ها وقيام پارس ها به رهبري كورش نوه آستياگ-داستان تولد كورش وهارپاگ –جنگ كورش با پدربزرگش وسقوط ماد

 

قلمرو هخامنشیان در عصر داریوش (نقل از کتیبه)

داریوش شاه گوید: به خواست اهورامزدا این (است) کشورهائی که من جدا از پارس گرفتم.

بر آنها حکمرانی کردم. به من باج دادند. آنچه از طرف من به آنها گفته شد آنرا کردند. قانون من آن (است که) ایشان را نگاهداشت. ماد - خوزستان - پارت - هرات - بلخ - سغد - خوارزم - زرنگ – رخج - ث ت گوش گندار - هند - سکائیهای هوم نوش - سکائی‌های تیز خود - بابل - آشور - عربستان - مصر - ارمنستان - کپدوکیه - سارد - یونان - سکائی‌های ماوراء دریا - سکودر - یونانی‌های سپر روی سر - لیبیها - حبشی‌ها - اهالی مک - کارئی ها.

  • خدای بزرگ (است) اهورامزدا، که این شکوهی را که دیده می‌شود آفریده، که شادی مردم را آفریده، که خرد و فعالیت را بر داریوش شاه فرو فرستاد.
  • بند ۲- داریوش شاه گوید: به خواست اهورامزدا چنان کسی هستم که راستی را دوست هستم، بدی را دوست نیستم. نه مرا میل (است) که (شخص) ضعیف از طرف توانا (به او) بدی کرده شود. نه آن مرا میل (است) که (شخص) توانائی از طرف ضعیف (به او) بدی کرده شود.
  • بند ۳- آنچه راست (است) آن میل من (است). مرد دروغگو را دوست نیستم. تند خو نیستم. آن چیزهائیرا که هنگام خشم بر من وارد می‌شود سخت به اراده نگاه می‌دارم.

ادیان ایران باستان:زروانیسم-مهری-زردشتی-بودایی-مانوی ومزدکی-گنوستیکی-یهودی-مسیحی-طبیعت پرستی-ابراهیمی

رديف

نام پادشاهان هخامنشي( 700-559-330)

وقايع وخلاصه حوادث عصر هخامنشيان

هخامنش-چيش پيش-آريارمن-كوروش اول-كمبوجيه اول

سرزمين پارسوماش –شش طايفه شهري=پاسارگادي-مرفيها-ماسپيانها-پانتاليها-دروزيها-ژرمنها .چهارطايفه چادرنشين=ساگارتيان-مردها-دروپيكها-دارانها.توجه به فلز واسب ونيزه وكمان.علل سقوط مادها –آستياگ وماندانا وهارپاگ وتولد كوروش –مهرداد وسپاكو (سگ ماده)

1

كوروش بزرگ(559-529)

علل قدرتمندي كوروش=نابوذي ايلام-حمله سكاها به مادها-اتحادپارسها با آشوريان در يك دوره-سكوت نبونيد حاكم بابل-محبوبيت كوروش –فتح ماد سال 547-فتح ليدي سال546-فتح بابل سال 538ق.م-احترام به دين ملل ومردوك-بازگرداندن يهوديان به اورشليم-توصيف كوروش توسط هرودوت وگزنفون وعهدعتيق درتورات وكتاب عزرا-سياست مذهبي وكشورداري كوروش-منشورحقوق بشر.درهم شكستن سه قدرت ماد-بابل وليدي(كرزوس)استفاده از شتران-استقبال مردم بابل از كوروش با گل-ذوالقرنين قرآن-جنگ با ماساژتها وملكه توميريس وقتل سپارگاپيس پسرش-فرزندان كوروش=كمبوجيه –برديا-ـآتوساومروئه همسران كمبوجيه-تولدکوروش 7آبان 599ق.م

2

كمبوجيه دوم(529-522)

وليعهدي بابل-نظام مالكيت وخون-تبار شاه ازپدرومادر-كاساندان (دخترفرناسپ)مادركمبوجيه-رفتاركمبوجيه با ايوني ها ومصريان-كشتن گاوآپيس مصريان درمعبد ممفيس–فرزند رع درمصر-قتل برديا وداستان گئومات مغ-شورش داريوش-آمازيس شاه مصر-سياست ديني پدر در آغاز كار-جنگ با پسامتيك پسر آمازيس وپيروزي كمبوجيه سال 525-استقرار سه پايگاه درمصر(ممفيس-الفانتين-ساحل نيل)-خودكشي كمبوجيه درراه سوريه بنا به نقل كتيبه بيستون –حمله به سرزمين كارتاژها وحبشه وشكست كمبوجيه همزمان با جشن مصريان وكشتن آپيس-ماموريت پركساسپ-كشتن مروئه خواهرش درسفرمصرداستان دوسگ برادر وبچه شيروگريستن مروئه-شورش مغان مصريان وفرزندي كمبوجيه-همكاري فانس دلاور مصري با كمبوجيه-تامين آب سپاه ايران توسط شاه عرب –لوله كشي از پوست گاو وتاسيس آب انبار-قتل فرزندان فانس –لشكركشي به كارخدوني ها وآمونيها وليبي-عدم همكاري فنيقيها با سپاه كمبوجيه-مفقود شدن سپاه كمبوجيه در زمين آموني يا جزيره مردگان ودفن درصحرا بخاطر خشم خدايان از كاركمبوجيه-معابدسائيس ونايث ورع وهرموپوليس و تب درمصر-احداث معابد ايراني در مصر-اسيران يا غنايم كمان درمصر-اسنادالفانتين-زبان آرامي دراداره –زبان دموتيك –تجارتخانه موراشو-ساخت كلنيها درمصرالفانتين-هرموپوليس- تب وممفيس.بيماري صرع كمبوجيه واومرشيا وافراط در شراب-مرگ وي در اگباتانا در نزديك مصر7ماه حكومت گئومات .

3

داريوش بزرگ (522-486)

نخستين پادشاه مورخ واصلاحگر-كتزياس پزشك او-راه دريايي وخشكي-غلبه برمشكلات وسركوب شورشها در مدت سه سال-پادشاهي متدين وقاطع وبي باك وسلحشور وپركار وتوجه محض به خداوند درهمه كارها.مبارزه با دروغ وخشكسالي –كتيبه بيستون وشوش ومصر وتخت جمشيد-پسرويشتاسب حاكم بكتريا وسغد وهرات وخوارزم.استفاده از ملل در تهيه سپاه وساخت بناها –نهمين شاه-نوشتن قوانين شاهي –ازدواج با دختران كوروش آرتيستن وآتوسا وتولد خشايارشاه وازدواج با دختر گبرياس-28سالگي وشاهنشاهي-گسترش امپراتوري از هند تا اروپا-عزل آرياندس در مصر-راز فيديمه  دختر اتاناوگئومات-6مرد حامي داريوش =1-هوتانه يا اتانا(چشم وگوش)2-گبرياس3-مگابيزوس4-ويندفرن5-ويدارن6-اردومانيش. اويبار مربي اسب-37سال حكومت-قوانين مالياتي –جاده ها-امنيت-سكه –كانال-لقت وهوداته(آورنده قوانين خوب)-سپاه جاويدان-تاسيس اسپزگان يا گوشگان –پيكها وجاسوسي-نبرد ماراتن-هزارپت دومين شخص كشوري-زبان آرامي واصلاح خط ميخي-سياست كوروش-سركوب آريستاگوراس وهيستيايوس –مردونيه داماد داريوش وحمله به تراكيه.

4

خشايار شاي يكم(486-464)

پسر آتوسادختر كوروش سن 35 سالگي شاه شد-مخالفت آرتابازان ديگرپسرداريوش با خشايار- پسران داريوش گبرياس وهخامنش وآرشام كه درجنگ ليبي كشته شدند در شورش ايناروس-هخامنش پسرآرتيستون كه داريوش براي او مجسمه طلا ساخت.ازدواج با دختريهودي  به نام استر ونفوذ مرده خاي وزيرپاگذاشتن قانون شاهي –اردوان وخشايار-جنگ سالاميس با يونان-نفوذ فرصت طلبان به دربار وشروع انحطاط- جنگ مردونيوس با يوناني ها وشكست او- عبور ازهلسپونت وحمله به آتن-نبردترموپيل-نبوغ تميستوكل سردار آتني ونظريه پرداز باستانواتحاد يوناني ها با هم وشكست خشايارشاه-نبرد سالامين وميكال –نبرد پلاته وشكست مردونيوس –شاهي خشن وبيرحم از نظريونانيها-بت شكني خشايار در بابل ومصر-قتل خشايار با توطئه اردوان وخواجه اي به نام مهرداد-اردشير وداريوش وويشتاسب پسران خشايار-اردوان 7پسرداشت-قتل اردوان به دست اردشيرسوم-قتلد داريوش توسط اردشير-داستان بغابيش واردوان وقتل سه پسراردوان-تبليغ يونانيان در جنگ با خشايارشاه-سته پئيتيش-هزاره پئي تيش-بئيوره پئي تيش(ده هزارنفري)-مقام هزارپت-پايين ترين رده دسه پئي تيش(ده نفري)-اتحاد ملي در يونان-دولت شهرهاي يوناني=آتن (علم)اسپارت (جنگ) ايوني(تجارت)هلن (مهندسي)مقدونيان(قدرت طلب وبي باك)-كتيبه ديوان –پرستس اهورامزداو وارتا واشا وميترا وآناهيتا

5

اردشير اول –دراز دست(464-424)

قتل برادرش داريوش وشكست دادن ديگر برادرش ويشتاسب-شورش ايناروس در مصر وقتل برادرش هخامنش به دست ايناروس –نبرد بغابيش با ايناروس وپيروزي وي-اتحاديه دلوس وصلح كالياس –عبور كشتي هاي تجاري ايران در يونان وخودمختاري يوناني ها به رهبري تميستوكل-شكست يوناني ها درمصر از بغابيش –حاكميت ايران برقبرس-449 سال صلح كيمون(همان كالياس) فرمانده لشكر آتن در قبرس-نفوذ آمستريس مادرش در دربار-سياست داريوش –مهرباني با يهوديان –پناه بردن تميستوكل به دربار اردشير-عبرت از شكست هاي پدرش خشايار-آميرته در مصر وقتل او-ساست صلح جويانه اردشير ومدبرانه –گسترش بازرگاني-آغاز جنگ هاي پلوپنزي نتيجه صلح كالياس-عيد نحما ئتامين خوراك يهوديان سال 445-عزرا كاتب يهوديان-تاسيس دولت ديني يهود در اورشليم-تهيه روغن و نمك و آرد گوگرد براي معابد يهوديان در اورشليم.

6

خشاياردوم(424) برادرش سغديانس شش ماه

جانشين اردشير اول خشاياردوم(424) بعد به وسيله سغديانس كشته مي شود وخود وي به دست وهاوك بردارش كه حاكم باختر بود به قتل مي رسد.عزرا ونحميا قوانين يهود.

7

وهاوك يا داريوش دوم (نستوه)424-404)

حاكم لبخ-دخالت حرمسرا در امور كشوري-ازدواج با پريستاتيس-اوج جنگ هاي پلوپنزي –سياست  فرناباذ وتيسافرن در ليدي وسكه هاي هخامنشي وشكست آتن از اسپارت-كوروش كوچك والي آسياي صغير وكمك به ليزاندرسردار اسپارتي-سياست زرپارسي -20سال حكومت داريوش دوم –دخالت پروشات ملكه ومادر داريوش استاتيرا –شورشها درمصر وملل تابعه به تحريك يوناني ها-كتزياس پزشك دربار اردشيراول وداريوش دوم براي پروشات-طغيان آرسي تس برادر داريوش وآرتي فس ونبرد اردشير با آنان وكمك مزدوران يوناني به آرتي فس وخيانتشان وپيروزي اردشير-شورش منستان وآميرته در مصر-مردي آرام

8

اردشيردوم(404-359)منمون =هوشيار وباحافظه

صلح آنتاليداس يا پيمان صلح شاهان-عفو كوروش كوچك توسط اردشير دوم به خاطر مادرش پروشات –نبردكوناكسا وقتل كوروش كوچك وداستان گرنوفون بازگشت ده هزارنفري-تدبيرتيسافرن-آژه زيلاس شاه اسپارت وبكارگيري از سپاه ده هزارنفري در حمله به آسياي صغير-سياست زرپارسي وشكست زيلاس –نبردتب با اسپارت 6سال-اردشير پادشاهي با درايت ووطن پرست-درباراو كانون توطئه بود بخاطرمادرش پروشات وهمسرش استاتيرا-شورش كاريه وكاپادوكيه –استقلال مصر به دليل ضعف نظامي سپاه ايران بخاطر سياست زر پارسي-افزايش ماليات –ضرب سكه توسط شاهان محلي =جنايات مادرش پروشات وقتل استاتيرا –شورش تاخس در مصر وداماتس در سوريه –حذف نيمي از درآمدايران به دليل جدايي مصر وفشار اقتصادي وتجزيه امپراتوري-عدم اطلاع شاه از وقايع كشور به دليل ضعف سازمان چشم وگوش شاه-قيام ساتراب نشيهاي دجله وفرات-پرستش مهر وناهيد وتثليث

9

اردشيرسوم(359-338)اخس يا نستوه

سياست توازن قوا وحفظ ممالك وسركوب شورش مصر وساترابها وكادوسيان –نفوذباگواس خواجه مصري در دربار وقتل اردشير سوم –اراده آهنين وقتل وعام شاهزادگان –فيليپ در يونان-

10

آرسس (338-336ق.م)

آرسس پسر اردشيرسوم -زمام امور دردست باگواس وقتل آرسس توسط وي

11

داريوش سوم (336-330)

ذكر نام وي درمنابع اسلامي-دفع خطرباگواس-فساد دردربار-نيروهاي مزدور-آريوبرزن واخس پسران وي واستاتيرا ودري په تيس دختران وي –طرح ممنون براي مقابله با اسكندرسياست سرزمين سوخته-بي توجهي به نظرات خاري دموس و ممنون يوناني-نبرد رودگرانيك سال334-نبردايسوس 333وفرار داريوش سوم واسارت حرمسرا –نبرد گوگامل 331-نبود مقاومت طولاني دربرابر اسكندر-تصرف اسكندرمصررا ولقب رع-قتل داريوش سوم به دست بسوس .

 

ویژگی حکومت اشکانی(250-226ق.م):اقلیم پارت کجاست؟عنصر ارتباط وامنیت راهها –سلوکوس وجنگ های دیادوخ-هلنیسم-شهرسازی سلوکیان-پرثوه در کتیبه داریوش-اشغانیان مورخین عربی نویس-از مردم داهه سکایی-ملوک الطوایفی-نسل آرش-کمان وتیر وکشتی وسوارکاری-نظام استپی وقبیله ای-جنگ نامنظم وپارتی-خدنگ پارتی-سیاست سرزمین سوخته-کمبود منابع-دشمنی ساسانیان-از قبیله پرنی-نسا اولین مرکزسیاسی اشکانیان-سه دوره حکومت پارتیان:1-پارت جوان وحضور سلوکیان در عراق2-پارت وروم نابودی سلوکیان توسط سردار پمپه رومی سال 64ق.م دوست کراسوس 3-دوره ضعف وسقوط (226م توسط اردشیر بابکان)-قیام دیودوت یونانی در باختر وهمزمانی با فعالیت ارشک وتیرداد درپارت علیه سلوکیان-تاسیس اشکانیان درسال250ق.م توسط ارشک  پسر فریاپت-دشمن ستیزی –چشم چرانی فرک لس یونانی از تیرداد وقتل فرک لس وقیام پارتیان- -عمر 480ساله اشکانیان-ایران پرستی-تعصب در جنگها علیه رومیان-خط یونانی خط رسمی-زبان پهلوی اشکانی عصر مهرداد دوم رسمی شد.-خط آرامی-اسناداورامان کردستان –نظام اداری سلوکی-راز بقای ایرانی وزبان فارسی-مهرداد دوم 128تا 87ق.م واوج قدرت-ری-همدان-تیسفون –صددروازه –هکاتم پیلس پایتخت های اشکانیان-بحران اقتصادی در اثر جنگ با روم-ضرب سکه طلا در روم-فقر اقوام-شاه مقام الهی-رواج برده داری وصادرات آن-کارگاه سفالگری وآجرپزی وپارچه بافی وفلزی –مالیت ویهودیان بابل-لقب فیلهلن دوست یونا نی-تفاوت لباس شاه با دیگر اقشار واشراف با بقات عامه- لوازم آرایش سرمه وسرخاب و وسمه عطر وزیور الات –توجه به حماسه وخداینامه –بازی با چوگان وساز با طبل وزهی وفلوت وتنبک وشکار جانوران وحشی در پردیس ها.باور مشترک هندی آریایی-دفن مردگان-اهورا وآسورا وزئوس وبعل بابلی –میترا درهند وایران وروم –اهریمن وهادس –سکه های یونانی وفرهنگ هلنیسم-ستایش آب وخورشید وآتش –اعتقاد به قربانی اسب ونزول باران در عصر تیرداد سوم-اعتقاد به جهنم ودوزخ-بت پرستی وخرافات –جادوگران وپزشکی-آزوناکس پزشک ودانشمند مشهور عصر اشکانیان-مراکزعلمی بلخ-سغد-مرو-نبود طلاق وتوجه به خانواده-شراب خرما-بیماری طاعون زمان بلاش سوم وبحران-سیاست کورش-تربیت فرزند مهمترین وظیفه زنان-کشاورزی ودامداری وطیور –آتشکده  وزمین-تیول-خرده مالکی-گندم وجو وبرنج وغلات وتره بار ومیوه وسبزی ونظام آبیاری-خوک واسب وبز وشتر وگوسفند-نقشاسب در تمدن پارتی-ارتباط بازرگانی با هند وروم وچین وعربستان –انحاصر تجارت ابریشم-واردات برنج وادویه وفلفل ودارچین وعطر ازهند وچین-واحد پول تترادرخم وواحد وزن بارشتر وبارگاری بود.-معبد کنگاور ودینور وهلنی-کتاب ایزیدورخارکسی قرن اول م درباره تجارت اشکانیان وراهها نوشته شد-سعی رومیان در تجارت با چینی ها وموانع اشکانیان-اهمیت مروارید خلیج فارس-صادرات اشکانیان براساس اسناد پالمیر عبارتنداز:برده-خشکبار-رنگ –رناس-عطریات-روغن زیتون-دنبه-پوست-نمک-میوه کاج-مجسمه مفرغی-شترمرغ-نقره-سنگ زینتی-فرش-انار-ظروف سفالین وترمه-غلات. مبادلات کالا به کالا-خطرات تجارت-استادکاران یونانی-زنان چینی وعلاقه به سرمه-واردات زیاد ازروم-سواران سبک اسلحه وسنگین اسلحه-هنر تقلید ازیونان-ساختارشهر اشکانی:دیوار ومدور ومیدان وبازار وچینه وسنت ایراتی.نرون وتراژان و وسپازیان وپمپه وکراسوس وآنتوان ازسرداران رومی این عصر.اشتباه مورخان در عمر اشکانیان.در شاهنامه 18 بیت آمده:بزرگان که ازتخم آرش بدند       دلیر وسبک بار وسرکش بدند/    ازایشان بجزنام نشنیده ام        نه درنامه خسروان دیده ام

چه برتختشان شاد بنشاندند         ملوک الطوایفی همی خواندند /  بدین گونه بگذشت سالی دویست        توگفتی که اندرجهان شاه نیست

نام شاهان اشکانی

 شرح حوادث مهم وسایر شاهان(مجالس مهستان-مهان-بزرگان-شاهی-جانشینی شاه-جنگ-امنیت-قضاوت-بهداشت-حوادث-اقتصاد-خاندانها یا واسپوهران-پناهندگان-بردگان-روابط خارجی وسفرا-دینی-معابد-املاک-اموردیوانی-ارتباطی و...)

1-ارشک2-تیرداد

شاهی ارشک سه سال-ازسال247-تا 214ق.م شاهی تیرداد-نبرد با سلوکیان

3-اردوان 4-فریپت       5-فرهاد اول6-مهرداد اول

176-171ق.م شاهی فرهاد-از سال 171تا 138 شاهی مهرداد اول شیوه جنگ وگریز اشکانیان-ارتش منظم عصر مهرداداول(174تا136ق.م)ابزار وسپاه وصفوف نظامی به سبک یونانیها-7-فرهاد دوم 8-اردوان دوم

9-مهرداد دوم(124تا88)

قلمرووسیع-ساختارارتش منظم-انتقال پایتخت به سلوکیه-نظم درتجارت وهنر

10-سنتروک

11-فرهاد سوم12-مهرداد سوم13-ارد اول(57-37ق.م) نبرد سورنا وکراسوس 14-فرهاد چهارم (37-2ق.م)

15-فرهاد پنجم(2ق.م تا 4 بعداز میلاد مسیح) تولد عیسی

16-ارد دوم17-وانان 18-اردوان سوم 12تا 40م.19-وردان20-گودرزدوم 41تا 51م.21-بلاش اول 51تا 77م گردآوری اوستا 22-پاکور دوم (78تا 108م)- 23-بلاش دوم 128تا148م-24-مهرداد چهارم25-بلاش سوم تا پنجم(147تا 222)

28-اردوان پنجم 209تا 226م.

سقوط اشکانیان-فعالیت  ونامه موبد تنسر-داستان اردشیر وگلنار-کارنامه اردشیر    (مورخ مسعودی وتعیین واقعی عمر اشکانیان

حکومت ساسانیان(226-652م)

1-اردشیربابکان 226-241

از تبار کیانیان وکیخسرو  وهخامنشیان ونژاد پارسی- مقام ارگبذی اردشیر درفارس وتربیت تیرات اردشیر را-ابرسام ونظریه سیاسی ومشاور اردشیر-نبرد هفتان بخت درسواحل -نبرد با اشکانیان به کمک تنسر(پوریوتکیش او)-افت کشاورزی وصنعت وبی توجهی به دین علل سقوط اشکانیان-تصرف دارابکرت-یزدکرت-نیشابور-وه اردشیر یا سلوکیه و7شهر-اردشیرخوره-زرکرت-بلاشکرت ونبرد نهایی در هرمزجان.نظریه دین وسیاست-داستان گلنار واردشیر –شبیه کورش-مسئله ارمنستان

2-شاپور اول(272-241 م)

تا پدر زنده بود تاجگذاری نکرد-مانی سال 240 واندیشه هایش-جنگ با والریانوس وکتیبه  وساخت سد قیصر

3-هرمزد اول272تا 273

4-بهرام اول 273-276  5-بهرام دوم 293-  276 - سال276 اعدام مانی توسط موبد کرتیر وذکر آن درکتیبه زمان بهرام دوم-قدرت کرتیر

6-نرسه 293-302م امتیاز به روم

7-هرمزد دوم (302-309) نقش کرتیر از عصر شاپور دوم تا نرسی که به او توجهی نکرد.

8-شاپور دوم(309-379م)

پادشاه زمان تولد-قدرت درسال 325م-تنبیه اعراب ولقب ذوالکتاف یا هوبه سنبا یا سوراخ کننده سوراخها-بحران ارمنستان-قراداد ننگین نرسی ولغو آن-تربیت در آتشکده واندیشه دینی سخت-فرمان میلان سال 313م-مسئله مسیحیان در ایران –نبرد با خیوناها در آسیای مرکزی –پیروزی برروم در چندین نوبت-اقتدار ساسانیان-پایان عصر تسامح دینی –قدرت موبد آذبادمارسپندان گردآوری اوستا وآتش ورگرم وسیاست دین ودولت دراین زمان.

9-اردشیردوم

10-11-شاپور سوم-بهرام چهارم(388-399) 12-یزدگرد اول (399-420) صلح جولقب بزهکار وتسامح دینی

13-بهرام پنجم یا گور(420-438)

تربیت در حیره-قصرخورنق-داستان تاج شاهی در دهان شیر-آزار مسیحیان-اقوام هپتالی در شرق-صلح صدساله با روم-پادشاه شراب وشکار-شورای مسیحیان ایران واستقلالشان از روم وحل مشکل-شکار گور خر ومرگش

14-یزدگرد دوم(438-457)

تسامح دینی-نبرآوارایر سال 451م  با ارمنستان –اختراع خط ارمنی وهویتشان-

15-هرمزسوم(457-459)

16-فیروز اول (459-484) قحطی-اقوام وحشی هفتالی واسارت بدستشان-خزانه خالی وغارت ایران توسط هفتالیها-17- شاهی بلاش 484-488 ومرگ توسط اشراف

18-قباد اول(488-531)

حمایت هفتالیها را داشت-سرکوب قوم خزر-قتل بزرگان-گرایش به مزدک ومحبوبیت طبقات عامه-اعتراض اشراف ودستگیری قباد وشاهی جاماسب برادرش (سال 496تا499) قلعه انوشبرد یا فراموشی در دزفول-آزادی قباد به دست سیاوش مزدکی وفرار به شرق-شاهی مجدد سال 499-اعدام سیاوش وقتل وعام مزدکیان-جنگ طولانی با روم-مزدک یا العدلیه (488تا496)–مذهب عدل-نظریه اقتصادی مارکس-سوسیالیسم مشترک ویک جنبش اجتماعی

19-انوشیروان (531تا579)

روح جاویدان-قتل کیوس مزدکی برادرش-صلح با روم در سال 532م-رفع هرج ومرج داخلی ومزدکیان-اصلاحات خسرو در مالیات وارتش وطبقات اجتماعی قدرت مطلقه شاه  وتقسیمات کشوری وتعیین چهارمرزبان در ایران (خوراسان .خاوران واباختر ونیمروز) –تصرف سوریه رها وانطاکیه ونبرد لازیکا-سرکوب هفتالیان در سال 557م-فتح یمن در سال 570م توسط وهرز –باذان آخرین فرمانده ایرانی در یمن –لقت ابناء ،یا بنوالاحرار-تسلط بر راه دریایی در یمن ونگرانی روم-تسامح دینی

20-هرمزچهارم(579-590)

7خاندان مهم:سورن-کارن-مهران-اسپاهبد-زیک –اسپندیاد-ساسان

21-خسروپرویز(590-628)

22-شیرویه  تا قتل یزدگردسوم651م(12نفر)

داستان بهرام چوبین-جنگ با روم –بعثت پیامبر(ص) ونامه –سردارشاهین وشهربراز-شروع انحطاط-منبع مهم شاهنامه

سه جنگ یزدگرد 1-قادسیه سال 16ه   2-نبردجلولاء16ه-فتح نهاوندسال 21ه فتح الفتوح -مرگ یزدگرد در سال 651م -مرو