انواع عفت

مقدمه

عفت، يعني صيانت نفس از چيزهايي كه حرام است يا انجام آن شايسته نيست، و عفيف كسي است كه در برابر خواسته‌هاي نفساني خود را حفظ كند. قرآن كريم از اين ارزش انساني و اسلامي، با واژه‌هايي چون عفاف و احصان ياد كرده است و يكي از ويژگي‌هاي مؤمنان راستين را پاك‌دامني و عفاف مي‌داند. در اين مقاله كوتاه، به انواع عفت مي‌پردازيم.

1. عفت در فكر

گرانبهاترين سرمايه‌اي كه خداوند به انسان هديه كرده، گوهر فروزان تفكر و تعقل است. تمامي اعمال و رفتار انسان، چه خير و چه شر، از فكر سرچشمه مي‌گيرد. بنابراين، مي‌توان گفت بالاترين مرحله عفت‌ورزي اين است كه انسان به گناه فكر نكند و تمايلات قلبي و انديشه خود را از گناه محفوظ دارد. امام صادق(ع) مي‌فرمايند: «گاهي مؤمن، به چيزي مي‌انديشد و همان، سبب محروم شدن او از روزي مي‌گردد».[1]

2. عفت در نگاه

پيامبر اعظم(ص) مي‌فرمايند:«نگاه به نامحرم، تيري از تيرهاي مسموم شيطان است».[2] عفت در نگاه به نامحرم، از دستورات صريح قرآن كريم است. اهميت اين مسئله از آنجاست كه نگاه، همچون پنجره‌اي است كه چون بي‌حساب و بدون مرز گشوده شود، آتش شهوت و هيجان را برخواهد افروخت. نگاه‌هاي آلوده، زمينه‌ساز فحشا و آلودگي‌هاي اجتماعي است.[3]
به نامحرم نظر، دل را كند كور
ز دولتخانه قرب افكند دور[4]
حضرت عيسي(ع)، در اين زمينه مي‌فرمايند: «به آنچه [نگاه كردن بدان] برايت [حلال] نيست، خيره منگر؛ چرا كه اگر چشمت را حفظ كني، مرتكب فحشا نمي‌شوي و اگر مي‌تواني به لباس زني كه محرم تو نيست نگاه نكني، چنان كن».[5]

3. عفت در گفتار

يكي از ابعاد عفت، در گفتار ظاهر مي‌شود. قرآن كريم در اين‌باره خطاب به همسران پيامبر مي‌فرمايد: «پس به ناز، سخن نگوييد تا آن‌كه در دلش بيماري است، طمع ورزد و گفتاري شايسته بگوييد.»[6] هرچند آيه شريفه خطاب به همسران پيامبر است، ولي بدون شك، اين حكم تمامي زنان را دربرمي‌گيرد. بنابراين، آنان در ارتباط با نامحرم نبايد به‌گونه‌اي هوس‌انگيز سخن بگويند. هرگونه سخن به شكل تحريك‌آميز، زمينه‌ساز انحراف است كه بايد از آن پرهيز شود. البته مردان نيز به رعايت عفت در گفتار توصيه شده‌اند. پيامبر اعظم(ص) مي‌فرمايند: «هركس با زن نامحرم شوخي كند، براي هر كلمه‌اي كه با او سخن گفته‌، هزار سال زنداني مي‌گردد».[7]

4. عفت در رفتار

لازمه حضور اجتماعي زنان و مشاركت آنها در عرصه‌هاي گوناگون اجتماعي، ارتباط و معاشرت با مردان است. معاشرت سالم، رعايت عفت در رفتار و روابط اجتماعي را نيز از زن و هم از مرد طلب مي‌كند.[8] يكي از شرايط مهم و اساسي در فعاليت اجتماعي زنان، رعايت مرزبندي و حفظ حريم است. اختلاط و روابط ناسالم، عاملي براي گسترش فساد و انحراف و پرهيز از آن، مورد توجه جدي اسلام است.[9] در اين خصوص، مرد و زن از حضور در مكاني به تنهايي، و زنان از خودنمايي و جلوه‌گري در مقابل نامحرمان نهي شده‌اند.[10]

5. عفت در پوشش

عفت در پوشش، گزينش لباسي است كه با هويت ديني، هنجارهاي اخلاقي و شخصيت والاي انساني سازگار باشد.[11] بدون ترديد حجاب و پوشش براي زنان، يكي از احكام مسلّم و ضروري دين اسلام است كه آياتي از قرآن كريم و احاديث فراواني از معصومان(ع)، به روشني بر آن دلالت دارند. قرآن كريم، هدف از تشريع حجاب را دست‌يابي به تزكيه نفس، طهارت، ‌پاك‌دامني و پيش‌گيري از فساد مي‌داند

پی نوشتها :

[1]. فريده پيشوايي و مريم رضايي، حجاب و عفاف در سيما: آسيب‌ها و راه‌كارها، قم، مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيما، 1384، چ 1، صص 18 و 19.
[2]. مستدرك الوسائل، ج 14، ص 286.
[3]. حجاب و عفاف در سيما: آسيب‌ها و راه‌كارها، صص 19 و 20.
[4]. عبدالكريم بي‌آزار شيرازي، از عمق چاه تا اوج ماه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1381، چ 1، ص 121.
[5]. محمد محمدي ري‌شهري، حكمت‌نامه جوان، ترجمه: مهدي مهريزي، قم، سازمان چاپ و نشر الحديث، 1385، چ 4، ص 225.
[6]. احزاب: 32.
[7]. حجاب و عفاف در سيما: آسيب‌ها و راه‌كارها، صص 20 و 21.
[8]. نك: همان، ص 21.
[9]. نك: مرواريد عفاف: كاوشي در حيا، غيرت و حجاب، ص 37.
[10]. نك:‌ حجاب و عفاف در سيما: آسيب‌ها و راه‌كارها، صص 21 و 22.
[11]. تأثير پوشش اسلامي در مهار غريزه جنسي، صص 32 و 33.