آموزش  ادب و علوم اجتماعی راهنمایی نکا

  ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی(385-470ق) نویسنده و مورخ در قریه حارث آباد بیهق بدنیا آمد . بعد از كسب فضایل در نیشابور به دیوان رسایل محمودی راه جست و در خدمت خواجه بونصر مشكان به كار پرداخت .همچنان در خدمت سلاطین غزنوی بود تا در زمان عزالدوله عبدالرشید که در سال 440 ق سلطنت یافت چندی صاحب دیوان انشا گردید ، اما به تهمت حاسدان معزول شد و در سال 443 ق که طغرل بر عبدالرشید خروج کرد و او را کشت ، بیهقی با جمعی دیگر از درباریان زندانی شد و یک سال در زندان بود.ابولفضل در اواخر سلطنت فرخزاد از کارهای دیوانی کناره گرفت تا اینکه در سال 470 وفات یافت .مهمترین اثر بیهقی تاریخ اوست که از امهات کتب تاریخ و ادب فارسی است در شرح سلطنت آل سبکتکین در سی مجلد که در آن از تشکیل دولت غزنوی تا اوایل سلطان ابراهیم ابن مسعود سخن رفته است ، اما اکنون فقط قسمتی از آن که مربوط به سلطنت مسعود بن محمود غزنوی و تاریخ خوارزم از زوال دولت آل مامون و افتادن آن به دست سلطان محمود و حکومت آلتون تاش حاجب ، در آن سامان تا غلبه سلاجقه ، موجود است.درباره سبک وشیوه نگارش این کتاب و مولف آن سخن بسیار گفته و نوشته اند و از میان همه آنها به قول استاد فیاض بیهقی شناس مشهور بسنده می کنیم که می گفت بیهقی گزارشگر حقیقت بود.علاوه بر این کتاب، ابن فندق، کتاب دیگری به نام زینته الکتاب در آداب کتابت بدو نسبت داده است.

كتاب‌شناسی تاریخ بیهقی

ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی(385-470ق) نویسنده و مورخ در قریه حارث آباد بیهق بدنیا آمد . بعد از كسب فضایل در نیشابور به دیوان رسایل محمودی راه جست و در خدمت خواجه بونصر مشكان به كار پرداخت .همچنان در خدمت سلاطین غزنوی بود تا در زمان عزالدوله عبدالرشید که در سال 440 ق سلطنت یافت چندی صاحب دیوان انشا گردید ، اما به تهمت حاسدان معزول شد و در سال 443 ق که طغرل بر عبدالرشید خروج کرد و او را کشت ، بیهقی با جمعی دیگر از درباریان زندانی شد و یک سال در زندان بود.ابولفضل در اواخر سلطنت فرخزاد از کارهای دیوانی کناره گرفت تا اینکه در سال 470 وفات یافت .مهمترین اثر بیهقی تاریخ اوست که از امهات کتب تاریخ و ادب فارسی است در شرح سلطنت آل سبکتکین در سی مجلد که در آن از تشکیل دولت غزنوی تا اوایل سلطان ابراهیم ابن مسعود سخن رفته است ، اما اکنون فقط قسمتی از آن که مربوط به سلطنت مسعود بن محمود غزنوی و تاریخ خوارزم از زوال دولت آل مامون و افتادن آن به دست سلطان محمود و حکومت آلتون تاش حاجب ، در آن سامان تا غلبه سلاجقه ، موجود است.درباره سبک وشیوه نگارش این کتاب و مولف آن سخن بسیار گفته و نوشته اند و از میان همه آنها به قول استاد فیاض بیهقی شناس مشهور بسنده می کنیم که می گفت بیهقی گزارشگر حقیقت بود.علاوه بر این کتاب، ابن فندق، کتاب دیگری به نام زینته الکتاب در آداب کتابت بدو نسبت داده است.

• کتاب‌های پیرامون تاریخ بیهقی:

1ـ حسنک وزیر از تاریخ بیهقی، به کوشش زهرا خانلری (کیا)، تهران: امیرکبیر، 1356.

2ـ دیبای خسروانی (گزیده‌ی تاریخ بیهقی)، گزینش و گزارش محمد جعفر یاحقی، مهدی سیدی، تهران: جامی، 1373.

3ـ در پیرامون تاریخ بیهقی شامل مجموعه اسناد و تاریخ غزنویان و آثار گمشده‌ای ابوالفضل بیهقی، سعید نفیسی، تهران: کتاب فروشی فروغی، 1342-1352.

4ـ تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیاض، مشهد: دانشگاه مشهد، 1356.

5ـ تاریخ بیهقی، تصحیح و حواشی سعید نفیسی، تهران: دانشگاه تهران، 1332.

6ـ تاریخ بیهقی (به زبان عربی)، ترجمه به عربی یحیی خشاب، صادق نشأت، مصر: مکتب الانجلو المصریه، 1376ق.

7ـ تاریخ بیهقی با معنی واژه‌ها و شرح جمله‌های دشوار و برخی نکته‌های دستوری و ادبی، خلیل خطیب رهبر، تهران: سعدی، 1367.

8ـ تاریخ بیهقی (متن مصحح و کامل حواشی و تعلیقات و فهرست‌ها)، قاسم غنی، علی‌اکبر فیاض، تهران: وزارت فرهنگ، 1324.

9ـ تاریخ مسعودی معروف به تاریخ بیهقی، با مقابله تصحیح و حواشی و تعلیقات سعید نفیسی، [تهران]: کتاب‌فروشی ادب: دانشگاه تهران، 1319-1332.

10ـ تاریخ بیهقی، ویرایش متن جعفر مدرس صادقی، تهران: نشر مرکز، 1376.

11ـ پیر پارسای بیهقی، منوچهر علی‌پور، تهران: فردوس، 1376.

12ـ پژوهشی در اعلام تاریخی و جغرافیایی تاریخ بیهقی، احمد حسینی کازرونی، تهران: آیات [؟]، 1374.

13ـ متن در غیاب استعاره، بررسی ابعاد زیباشناسی تاریخ بیهقی، سینا جهاندیده، رشت: چوبک، 1379.

14ـ انواع فعل در تاریخ بیهقی، مریم السادات رنجبر، اصفهان: مانی، 1379.

15ـ آیین و رسوم رایج در تاریخ بیهقی و عهد غزنوی، تهیه و تدوین ژینوس نازک کار، تهران: ترفند، 1382.

16ـ یادنامه‌ی ابوالفضل بیهقی،‌ مجموعه‌ی سخنرانی‌های مجلس بزرگداشت ابوالفضل بیهقی، 21 تا 25 شهریورماه 1349، مشهد: دانشگاه مشهد، دانشکدة ادبیات علوم انسانی، 1350.

17ـ زمانه، زندگی و کارنامه‌ی بیهقی، مریلین والدمن، ترجمه منصوره اتحادیه (نظام مانی)، تهران: نثر تاریخ ایران، 1375.

18ـ فرهنگ تاریخ بیهقی، تاریخ تمام نمای دوره‌ی غزنویان، پژوهشی در واژگان، افعال، امثال، اصطلاحات در گاهی و دیوانی، اعلام تاریخی و جغرافیایی، لغات و ترکیبات، امثال و حکم همراه با حوادث زمان نویسنده و نقشه‌های جغرافیای تاریخی احمد حسینی کازرونی، تهران: زوار، 1384.

19ـ بنیان‌های استوار ادب فارسی، تحقیقی در کارکردهای نثر فارسی، تحلیل از قصه ابوعلی حسنک وزیر، عباسقلی محمدی بندگری، مشهد: دانشگاه فردوسی، 1384.

20ـ سنجش محتوایی تاریخی و تاریخ جهانگشای جوینی، احمد محاطی، [تهران: 1382].

21ـ سیمای جامعه در تاریخ بیهقی، غلامرضا زندی، تهران: [بی‌جا]، 1380.

22ـ گزیده تاریخ بیهقی، به شرح و توضیح نرگس روان‌پور، تهران: نشر بنیاد، 1372.

23ـ تاریخ بیهقی، محمدرضا مصطفوی سبزواری، تهران: دانشگاه پیام نور، 1378.

24ـ گزیده تاریخ بیهقی، یدالله شکری، تهران: امیرکبیر، 1369.

25ـ گزیده تاریخ بیهقی، محمود دبیرسیاقی، تهران: کتاب‌های جیبی، 1383.

26ـ گزیده تاریخ بیهقی، محمود دبیرسیاقی، تهران: [بی‌نا]، 1345.

27ـ گزیده‌ تاریخ بیهقی، مقدمه، انتخاب و شرح لغات، مهدی فرهانی منفرد، تهران: قدیانی، 1375.

28ـ دبیر و سلطان [بازنویسی کتاب تاریخ بیهقی]، تألیف قرن 5 هـ ، به کوشش منوچهر دانش‌پژوه، تهران: اهل قلم، 1380.

29ـ تاریخ بیهقی، مقدمه، توضیحات و تعلیقات و فهارس، منوچهر دانش‌پژوه، تهران: هیرمند، 1378.

سوسن پورشهرام، دانشجوی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت معلم سبزوار

بیهقی
http://www.beyhaghi.ir/ketabshenasi.php