آموزش  ادب و علوم اجتماعی راهنمایی نکا

روش تحقیق موردی چه نوع روشی می باشد؟

مقدمه ای بر مطالعه موردی (Cade Study)

پیش از اینکه درباره مطالعه موردی اطلاعاتی ارایه شود ، ذکر یک مقدمه ضروری است .

نخستین گام پس از تعیین مساله تحقیق ، انتخاب «استراتژی تحقیق» است . در واقع پرسش اساسی در این مرحله این است که : اکنون برای پاسخ به فرضیاتمان از چه روشی باید استفاده کنیم ؟

سه معیار برای انتخاب استراتژی تحقیق وجود دارد :

۱- نوع پرسش ها در تحقیق ما چه گونه اند ؟

این پرسش ها در دو مقوله جای می گیرند ، نخست : پرسش هایی که با «چه» آغاز میشوند . مانند : چه کسی ؟ چه وقتی ؟ چه جایی ؟ چه تعداد ؟ چه مقدار ؟ و ... این گونه پرسش ها در واقع به دنبال یافتن توصیفی درباره موضوع تحقیق اند . دوم : پرسش از «چگونگی» و «چرایی» . این دو پرسش به دنبال زمینه های وقوع یک ماجرا و همچنین تبیین روابط علی (یافتن علت) اند. پس در این جا به دنبال توصیف نیستیم بلکه با علت و معلول سر و کار داریم.

۳- کنترلی که پژوهشگر بر رفتارها و رویدادها دارد .

نظارت بر متغیرهای مورد بحث و تغییر دادن آنها و بررسی نتیجه پس از تغییر ، تکنیکی مهم در روشهای تحقیق به شمار می آید . نمونه بارز به کارگیری این تکنیک ، روشهای آزمایشگاهی است که در علوم تجربی به کار می رود. مثلا متغیر نور را در پروسه رشد گیاه حذف میکنند و مشاهده میکنند که در این پروسه وقفه ایجاد می شود . سپس نتیجه می گیرند که نور عاملی مهم برای رشد گیاه است .این روش در روانشناسی ، روانشناسی اجتماعی و گاهی اوقات در جامعه شناسی به کار برده می شود .

اما گاهی اوقات پژوهشگر امکان کم و زیاد کردن متغیر را ندارد . مثلا در بررسی یک انقلاب ، نمیتوانیم عوامل این انقلاب مانند «فاصله طبقاتی» ُ «مطالبات انباشته شده» و ... را در آزمایشگاه کم و یا زیاد کنیم. پس روش آزمایش محدودیتهای زیادی دارد.

۳- تمرکز بر پدیده های معاصر و نه تاریخی :

منظور این است که آیا موضوع مورد بحث به تاریخ پیوسته است و یا اینکه مساله امروز ما است . به عنوان مثال ،«بررسی علل اجتماعی شکست انقلاب مشروطه» موضوعی تاریخی است اما تحقیق درباره «بررسی دلایل دشمنی آمریکا با حقوق هسته ای ایران» امری معاصر به شمار می رود. البته نباید فراموش کرد که مرز میان یک موضوع تاریخی و معاصر ، همیشه این گونه روشن نیست .

اکنون با استفاده از این سه معیار میتوانیم استراتژی تحقیق خود را برگزینیم. در جدول زیر نحوه به کارگیری این معیارها نشان داده شده است .

توضیح : در روشهای «پیمایشی» و «تجزیه و تحلیل مدارک و سوابق» با پرسشهایی از نوع «چه» سر و کار داریم. بنابر این نمیتوانیم به تبیین علی بپردازیم. در این دو حالت صرفا اطلاعاتی پیرامون موضوع و همچنین روابط میان متغیرها (غیر از روابط علی) بررسی می شوند .اما در استراتژی های «آزمایشی» ، «تاریخی» و «تحقیق موردی» سئوالهایی از جنس «چه گونه» و «چرا» مطرح اند . این پرسشها می توانند ما را به تبیین علی مسایل رهنمون شوند . همانگونه که مشاهده می کنید میان روش تاریخی و تحقیق موردی ، مرز اندکی وجود دارد که همان معیار زمانی است . چنانچه موضوع مورد نظر ما متعلق به گذشته باشد ، از روش «تاریخی» و چنانچه مربوط به دوران «معاصر» باشد از روش «تحقیق موردی» استفاده خواهیم کرد .

تذکر یک نکته بسیار ضروری به نظر می رسد و آن اینکه این مرز بندی میان پنج استراتژی فوق ، نظری است و در واقع این روشها حتی ممکن است در ترکیب با یکدیگر به کار بروند .

مثلا ممکن است پیش از انجام یک آزمایش ، ناچار به پیمایش و حتی تحقیق تاریخی باشیم.اکنون می توانیم تحقیق موردی را تعریف کنیم.

تحقیق موردی ، تحقیقی تجربی است که درباره پدیده «معاصر» در چارچوب بستر زندگی واقعی پژوهش می کند . زمانی که مرزهای میان پدیده و بستر یا زمینه تحقیق به صورت روشن مشخص نیستند و در آن شواهد متعددی وجود دارد که می توان به عنوان مدرک از آنها استفاده کرد.

انواع تحقیق موردی :

۱- تک موردی Single case dtudy

۲- چند موردی Multiple case dtudy

کاربردهای تحقیق موردی :

۱- بیان روابط علی میان اقدامات یا رویدادهای زندگی واقعی . این روابط آن قدر پیچیده اند که از توان استراتژی های آزمایش و پیمایش خارج اند (همان پرسش از چرایی).

۲- شرح بستر و یا زمینه زندگی واقعی که در آن اقدامی صورت گرفته است (همان پرسش از چگونگی).

۳- امکان ارزیابی . با ارایه یک تحقیق موردی می توان یک الگوی توصیفی برای ارزیابی پدیده های مشابه به دست آورد .

۴- وقتی که سایر روشها نتواننند به نتایج قطعی و مشخص برسند ، جهت پژوهش و بررسی باید از تحقیق موردی استفاده کرد.

برخی از تحقیقات موردی کلاسیک :

۱- «جامعه خیابان نشینها» - ویلیام .اف.وایت - ۱۹۴۳- در این پژوهش زندگی تعدادی از جوانان کم درآمد ، مشکلات خانوادگی آنها ، زمینه های اجتماعی نامناسبشان و همچنین توانایی یا ناتوانی آنها در برخورد با موانع جامعه ، بررسی شده است . سپس عملکرد فردی این افراد، ساختار گروهی آنها و ساختار اجتماعی همسایگان ، به زمینه های اجتماعی بزرگتر سرایت داده شده است .

۲- کتاب «گراهام آلیس» - ۱۹۷۱ - این کتاب به «شرح بحران موشکی کوبا» می پردازد . گراهام آلیس سه تئوری سازمانی یا الگو را برای شرح رویداد به کار برده است :

 الف - چرا شوروی قصد داشت موشکهای هسته ای خود را در کوبا مستقر کند ؟ ب - چرا امریکا با سد کردن راه کشتی های شوروی ، به این اقدام پاسخ داد ؟ ج - چرا شوروی از این اقدام منصرف شد؟

نویسنده با مقایسه این سه تئوری با رویدادهای واقعی درصدد تبیین آن برآمده است .آلیس این تئوری را قابل تعمیم می داند و می گوید جنگ ویتنام را نیز می توان با همین تئوری تبیین کرد .

۳- یک تحقیق موردی روزنامه ای برای بررسی رسوایی واترگیت - کتاب «همه کارکنان ریاست جمهوری» - برنستاین و وود واردز .پژوهشگران درباره زمینه ها و علل بروز رسوایی واترگیت تحقیق موردی گسترده ای کرده اند .

تعصبات سنتی در خصوص تحقیق موردی :

۱- جدی نبودن و وجود تعصب در تحقیق موردی . پاسخی که به این ایراد داده اند این است که اگر چه دخالت تعصب در تحقیق موردی شاید بیش از سایر روشها باشد ، اما تعصب منحصر به این روش نمی شود . در آزمایش نیست ممکن است پژوهشگر دچار تعصب شود.

۲- تحقیق موردی قابلیت تعمیم ندارد . پاسخ نخست این است که نه تنها تحقیق موردی بلکه دیگر روشهای آزمایش نیز به سادگی قابل تعمیم نیستند چون صرفا نمونه ای از جامعه بررسی شده است .

اما نکته دیگر اینکه در تحقیق موردی ، «تعمیم نظری» مورد ادعا است و نه تعمیم آماری (که مبتنی بر نمونه گیری است) .

０- وقت گیری . پاسخ این که اگر چه این ایراد بی بهره از واقعیت نیست اما با توجه به پیشرفت تکنولوژی و سهولت دسترسی و ذخیره اسناد ، تحقیق موردی مانند گذشته وقت گیر نیست ، به گونه ای که با داشتن یک خط تلفن و حضور در یک کتابخانه غنی ، می توان ارزنده ترین تحقیقات موردی را انجام داد .

１-  

مراحل تحقیق موردی :

۱ - فراهم کردن مقدمات :

بر خلاف روشهایی مانند پیمایش ، یافتن افرادی که بتوانند مراحل اجرایی تحقیق موردی را انجام دهند بسیار دشوار است . زیرا این عاملان باید ویژگی هایی مانند : هوش بالا ، منعطف بودن ، شنونده خوب بودن ، دوری از تعصب و همچنین توان طراحی پرسشهای خوب را داشته باشند .

 سختی کار از آن جا نشات می گیرد که بر خلاف روشهای دیگر ، تحقیق موردی سناریویی کاملا مشخص ندارد بلکه در مراحل مختلف به انعطاف و هوش کافی پژوهشگران کارساز خواهد بود. در مرحله بعد باید آموزشهای دقیقی برای توجیه کردن عاملان پژوهش صورت گیرد .این مرحله باید بسیار جدی و دقیق باشد .

۲- جمع آوری مدارک

مدارکی که در تحقیق موردی بررسی می شوند به شش گروه تقسیم می شوند :

۱-۲ ) پرونده ها و سوابق بایگانی

۲-۲) اسناد : شامل نامه ها ، بخشنامه ها ، دستورالعملها و ...

۳-۲) مصاحبه

۴-۲) مشاهده مستقیم (شاهد غیر فعال) . مانند بازدید از یک کارخانه

۵-۲) مشاهده مشارکتی (شاهد فعال)

۶-۲) شواهد و مدارک فیزیکی

در جمع آوری مدارک توجه به سه اصل ضروری است :

الف - در دسترس بودن چندین منبع برای تحقیق . بدین معنی که از به کارگیری صرفا یک منبع باید خودداری کرد.

ب - ایجاد یک پایگاه داده ها . بدین معنی که مجموعه مشخصی از مدارک مرتبط نگهداری و سازماندهی شوند.امروز وجود رایانه ها ذخیره انواع اطلاعات را تسهیل کرده است .

ج - حفظ زنجیره ای از مدارک که از ابتدای تحقیق تا انتها بررسی شده اند. زیرا پژوهشگر باید بتواند روند پژوهش خود را از ابتدا تا انتها برای دیگران توضیح دهد بنابر این برای ارایه

مدارک مورد نظر ، باید بتواند آنها را برای توضیح هر مرحله ارایه کند .دقیقا مانند پلیسی که همه شواهد یک صحنه قتل را جمع آوری میکند و در دادگاه درباره همه گمانه ها با ذکر این شواهد نظر می دهد .

۳- تجزیه و تحلیل . شامل : بررسی ،طبقه بندی و تهیه جدول

۴- تهیه و ارایه گزارش .

منبع : «تحقیق موردی» ، رابرت ک.ین ، ترجمه : دکتر علی پارساییان و دکتر سیدمحمد اعرابی ، کد کتابخانه دانشکده صدا و سیما : H۶۲/ ی۹۲/ ۳۶ ت

طرح تحقیق

موضوع : بررسی رابطه تماشای فیلم های خشین و بروز رفتارهای   نابهنجار در کودکان

طرح مساله : آیا تماشای سریال های پلیسی از سیمای جمهوری اسلامی ایران ، می تواند باعث بروز رفتار نابهنجار (خشونت آمیز) در کودکان ۶ تا ۱۲ سال شود ؟

تعداد سریال ها و فیلمهایی با مضمون پلیسی ، در سیمای جمهوری اسلامی ایران افزایش یافته است . اما به نظر می رسد آموزش های لازم در خصوص محدودیتهای سنی برای مشاهده این برنامه ها وجود ندارد . کودکان دوره سنی شش تا دوازده سال نیز به دلیل جذابیت نهفته در ژانر پلیسی به شدت جذب آن می شوند اما این سریال ها گذشته از پیامهای مفید اجتماعی ، خشونت آشکار و پنهان را در برابر دیدگان کودکان به نمایش می گذارند . 

هدف این پژوهش این است که میزان تاثیر گذاری این ژانر سینمایی  بر بروز رفتار نابهنجار «خشونت ورزی»  در کودکان مشخص شود .

برای بررسی این امر ، توجه به پرسشهای زیر می تواند راهگشا باشد :

۱- آیا میان تعداد ساعات مشاهده سریال های پلیسی و میزان بروز رفتار خشونت آمیز رابطه ای وجود دارد ؟

۲- آیا میان سن کودکان و میزان تاثیر گذاری مشاهده سریالهای پلیسی بر بروز رفتار خشونت آمیز رابطه ای متصور است ؟

۳- الگوهای رفتاری کودکان در برخورد با مشکلات زندگی ، چه گونه از مشاهده سریال های پلیسی تاثیر می گیرد ؟

۴- بروز رفتار خشونت آمیز بر اثر مشاهده سریال های پلیسی ، با تعداد فرزندان چه رابطه ای دارد ؟

۵- میان رفتار خشونت آمیز پدر و مادر با فرزندان و تاثیر پذیری فرزندان از سریال های پلیسی می توان رابطه ای یافت ؟

۶- وضعیت رفاهی کودکان در خانواده ، چه رابطه ای با میزان تاثیر پذیری آنها از سریال های پلیسی دارد ؟ 

فرضیات :

۱- هر اندازه ساعات مشاهده سریال ها و فیلم های پلیسی افزایش یابد ، خشونت در رفتار کودکان نیز افزایش می یابد.

۲- هر اندازه سن کودکان افزایش می یابد ، میزان تاثیر پذیری آنها از سریال های پلیسی کمتر است .

۳- هر اندازه تعداد فرزندان بیشتر باشد ، امکان بروز خشونت پس از مشاهده سریال های پلیسی بیشتر است .

۴- کودکانی که در معرض تماشای سریال های پلیسی اند ، برای حل مشکلات خود با دیگر کودکان ترجیح می دهند از روشهای خشونت آمیز استفاده کنند .

۵- هر قدر پدر و مادر رفتار خشونت بارتری داشته باشند کودکان تاثیر بیشتری از فیلمهای پلیسی می گیرند .

۶- کودکانی که از لحاظ رفاهی در سطح مطلوبی نیستند ، بیشتر در معرض تاثیر خشونت بار سریال های پلیسی قرار دارند.